Cosán an tSuímh...
AN PICTIÚR NÁISIÚNTA AR BHOCHTAINE
Conas a shainmhínítear Bochtaine?
Tá daoine ag maireachtáil faoi bhochtaine más rud é go bhfuil a n-ioncam agus a n-acmhainní (ábharacha, cultúir agus sóisialta) chomh neamhleor sin is nach féidir leo caighdeán maireachtála a bheith acu a fhéachtar air mar chaighdeán inghlactha i sochaí na hÉireann. Mar thoradh ar ioncam agus acmhainní neamhleor, is féidir le daoine a bheith eisiata ó rannpháirtíocht i ngníomhaíochtaí a nglactar leo mar ghnáthghníomhaíochtaí do dhaoine eile sa tsochaí. Is é seo a leanas an sainmhíniú a úsáideann NAPS maidir le bochtaine:
People are living in poverty, if their income and resources (material, cultural and social) are so inadequate as to preclude them from having a standard of living, which is regarded as acceptable by Irish society generally. As a result of inadequate income and resources, people may be excluded and marginalsied from participating in activities which are considered the norm for other people in society.
Cineálacha Bochtaine
Tá cineálacha éagsúla bochtaine ann. Is rud é easpa airgid nó ioncam teoranta a bhíonn le sonrú i ngach sainmhíniú a thugtar ar bhochtaine. Nuair a smaoinímid ar bhochtaine d'fhéadfaimis smaoineamh ar dhaoine ar ghanntan bia, ag maireachtáil gan tithíocht, éadach, ná cúram míochaine ceart - daoine atá ag strachailt leo chun fanacht beo. Is ionann é sin agus bochtaine absalóideach. D'fhéadfadh go bhfuil roinnt daoine in Éirinn, lena n-áirítear daoine atá gan dídean, faoi bhochtaine mar sin.
In Éirinn agus i dtíortha forbartha eile, tugtar bochtanas coibhneasta de ghnáth ar bhochtaine. Sa chás sin, deirtear go bhfuil daoine ag maireachtáil faoi bhochtaine más rud é go mbíonn a gcaighdeán maireachtála i bhfad níos lú ná an gnáthchaighdeán maireachtála sa tsochaí. Léiríonn Straitéis Náisiúnta Frithbhochtaine an rialtais, ina ndeirtear go bhfuil daoine ag maireachtáil faoi bhochtaine más rud é go bhfuil a n-ioncam agus a n-acmhainní (ábharacha, cultúir agus sóisialta) chomh neamhleor sin is nach féidir leo caighdeán maireachtála a bheith acu a fhéachtar air mar chaighdeán inghlactha i sochaí na hÉireann i gcoitinne. Mar thoradh ar ioncam agus ar acmhainní neamhleor, is féidir le daoine a bheith eisiata ó agus ar an imeall maidir le rannpháirtíocht i ngníomhaíochtaí a nglactar leo mar ghnáthghníomhaíochtaí do dhaoine eile. Baineann dhá phríomhghné le bochtanas coibhneasta: bochtaine iomcaim agus díothacht. Tugtar bochtaine chomhsheasmhach ar mheascán de na gnéithe sin.
Ní hionann bochtaine i ngach áit. Bíonn sé éagsúil mar a bhíonn caighdeán maireachtála gach sochaí éagsúil. Athraíonn bochtaine freisin in imeacht ama mar a athraíonn caighdeáin mhaireachtála. Ní hé an leibhéal céanna ioncaim a d'fhéadfadh bochtaine a léiriú deich mbliana ó shin atá ann inniu mar go bhfuil ardú tagtha ar chaighdeáin mhaireachtála. Cé go bhfuil níos mó airgid ag daoine atá faoi bhochtaine inniu ná mar a bhí deich mbliana ó shin, d'fhéadfadh go bhfuil meath tagtha ar a seasamh i gcoibhneas le meánioncaim sa tsochaí. Más rud é go dtagann ardú níos mó ar ioncam na ndaoine eile sa tsochaí seachas mar a thagann ar ioncam na ndaoine atá faoi bhochtaine, beidh bochtaine na ndaoine imithe chun donachta.
Cúiseanna le Bochtaine
Is féidir bochtaine a sheachaint. Is toradh é bochtaine ar an tslí a leithroinntear acmhainní mar airgead, saibhreas, poist, oideachas, tithíocht, cúram sláinte agus mar sin de sa tsochaí. Bíonn tionchar ag an gcóras polaitíochta, ag an margadh saothair, ag an gcóras leasa shóisialaigh agus ag an gcóras cánachais ar leithroinnt acmhainní sa tsochaí. Tá na nithe seo a leanas san áireamh sna fachtóirí eile a mbíonn tionchar acu ar an ndealraitheacht go mbeidh duine faoi bhochtaine agus a bhfuil go leor díobh idirghaolta:
- Post a bheith agat nó a bheith gan phost agus an cineál poist
- Méid an teaghlaigh agus an cineál teaghlaigh, e.g. tuimitheoir amháin, lanúin, lanúin le leanaí etc.
- Aois
- Tosca sóisialta nó aicme shóisialta daoine
- Inscne
- Míchumas
- Taithí oideachais
- Drochshláinte
- An bhfuil teach faoi úinéireacht daoine nó ar cíos acu
- Ag fulaingt idirdhealaithe
- Gnéaschlaonadh
Le bochtaine, cuirtear bac ar dhaoine a bheith rannpháirteach sa ghnáthshaol ar chomhchéim le daoine eile, cuirtear bac orthu mothú go bhfuil siad mar chuid den phobal agus cuirtear bac orthu a scileanna agus a dtallainn a fhorbairt. Go minic, tugtar eisiamh sóisialta ar an bpróiseas sin. Tá sprioc polasaí náisiúnta leagtha síos ag an rialtas an bhochtaine chomhsheasmhach a laghdú go 2% faoin mbliain 2007.
(www.cpa.ie/facts_factsheet_what_is.htm)
Leis an saibhreas agus an rathúnas go léir atá in Éirinn, cén chaoi a bhfuil an saol ag na daoine atá faoi bhochtaine in Éirinn?
Roinnt fíricí maidir le Bochtaine in Éirinn-2001
- Sa bhliain 2001, bhí 192,000 duine (5% den daonra) ag maireachtáil faoi bhochtaine chomhsheasmhach
- Tháinig laghdú ar leibhéal na bochtaine comhsheasmhaí ó 14.5% sa bhliain 1994 go 5% sa bhliain 2001
- Sa bhliain 2001, bhí breis agus 862,000 duine (beagnach 22% den daonra) ag maireachtáil ar níos lú ná €164 an duine singil sa tseachtain.
- D'ardaigh leibhéal na bochtaine ioncaim choibhneasta ó 15.6% sa bhliain 1994 go 22% sa bhliain 2001
- Maireann 6% den daonra gan na riachtanais bhunúsacha agus ar ioncam atá níos lú ná €172 an duine fásta sa tseachtain.
- Tá 4.9 % (192,000) den daonra ar ioncam níos lú ná €192 do dhuine fásta agus €63 do leanbh sa tseachtain agus níl riachtanais bhunúsacha acu.
- Tá 6.5% de leanaí (66,000) faoi bhochtaine chomhsheasmhach; tá 23.4% (237,000) faoi bhochtain ioncaim. (An Ghníomhaireacht do Chomhrac na Bochtaine, 2001)
- (www.cpa.ie/facts_fact sheet_what_is.htm)
- Tá beagnach dhá oiread an baol ann go mbeidh leanaí bocht le hais daoine fásta.
- I gcomparáid le caighdeáin an AE, tá na rátaí in Éirinn maidir le bochtaine leanaí ar na rátaí is airde, cé gur thit siad sin le blianta beaga anuas.
- Tá éileamh ar Thithíocht níos airde faoi láthair ná an soláthar atá á dhéanamh, go háirithe san earnáil tithíochta sóisialta. De réir Mheasúnachtaí Tithíochta Sóisialta na nÚdarás Áitiúil don bhliain 2002, bhí tithíocht údaráis áitiúil de dhíth ar líon iomlán de 48,413 líon tí i gcomparáid le 39,716 sa bhliain 1999, agus is ionann sin agus ardú de 23.5 %.
- Bíonn brú airgeadais i bhfad níos mó ar na daoine sin a mbíonn tithe príobháideacha ar cíos acu ná an brú airgeadais a eascraíonn ó chostais thithíochta a bhíonn ar na daoine ar ioncam íseal a cheannaíonn tithe. (Against all odds, 2004 Combat Poverty)
Príomhthorthaí ó Shuirbhé Living in Ireland 2000.
- Bhí 22% den daonra faoi bhun 60% d'airmheán ioncaim sa bhliain 2000, agus bhí 28% faoi bhun 70%. Ba ionann agus thart ar €147 sa tseachtain é an leibhéal de 60% sa bhliain 2000 do dhuine singil agus ba ionann agus €172 sa tseachtain é an leibhéal de 70%.
- Bhí baol i bhfad níos mó ann sa bhliain 2000 (34%) do líonta tí a raibh ceann an tí scortha ná mar a bhí sa bhliain 1994 (8%) mar gheall go raibh arduithe meara ag teacht ar mheanioncam líonta tí i gcoibhneas le hardaithe sa phinsean stáit.
- I gcás go raibh ceann an tí dífhostaithe, bhí baol bochtaine mór fós ann agus é ag 51%. Mar sin féin, léirigh an grúpa sin cion i bhfad níos lú de na daoine go léir a bhí faoi bhochtaine faoin mbliain 2000 de bhrí go raibh an leibhéal dífhostaíochta ag titim.
- I gcás go raibh ceann an tí breoite nó faoi mhíchumas, tháinig méadú suntasach ar an mbaol a bhí ann go dtitfí faoin leibhéal de 60% ó 30% sa bhliain 1994 go 54% sa bhliain 2000 - baol níos mó fiú ná mar a bhí ann do dhaoine dífhostaithe.
- Mhéadaigh an baol a bhí ann, maidir le líonta tí a raibh ceann an tí ag obair sa bhaile go lánaimseartha, go dtitfí faoin leibhéal de 60% ó 21% sa bhliain 1994 go 48% sa bhliain 2000.
- Tháinig méadú mór ar an mbaol a bhí ann do na daoine sin a bhí i líonta tí comhdhéanta de dhuine fásta amháin nó beirt gan leanaí idir na blianta 1994 agus 2000. Is é an míniú a bhíonn ar mhéaduithe mar sin ná go mbíonn líon suntasach de na líonta tí sin comhdhéanta de dhaoine scothaosta agus a mbíonn go leor díobh ag brath ar phinsin leasa shóisialaigh neamhleor.
- Tháinig méadú beag ar an mbaol a bhí ann do líonta tí a bhí comhdhéanta de bheirt dhaoine fásta agus duine nó beirt leanaí thar an tréimhse 1994-2000. Mar sin féin, bhí baol mór fós ann do líonta tí a bhí comhdhéanta de lanúin le ceathrar leanbh nó níos mó nó de dhuine fásta amháin le leanaí, baol arb ionann é agus 46% agus 47% faoi seach.
[Nolan et al (2002) Monitoring Poverty Trends in Ireland : Torthaí ón Suirbhé Living in Ireland. Baile Átha Cliath : An Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta. An Ghníomhaireacht do Chomhrac na Bochtaine 2002]
